жаһан
“Жаһан” журналы – шетелде оқыған және оқып жатқан біршоғыр жастың төл бастамасы.
Мұрат – оқырманды тоқтаусыз оқуға, тынымсыз үйренуге, татымды тәжірибе жинақтауға шақыру, тамырлы бизнестердің өрісін кеңейте отырып, жаңа заман талаптарына бейімдеу.
Табысты Лидердің Негізгі Қасиеттері
Лидер болу деген сөз бұйрық беру емес, бағыт сілтеу. Шетелде білім алған немесе қазір шетелдік университетте оқып жатқан қазақ жастары үшін бұл тақырып ерекше маңызды, өйткені олар алдағы жылдары отанда бизнес ашуға, ұжым басқаруға немесе халықаралық компанияда жауапты позицияға көтерілуге ұмтылады. Төменде лидердің қасиеттері, ұжымды ұйыстыру принциптері және кәсіби өсу стратегиясы қалай өзара байланысатынын қарастырамыз.
Лидерлік қасиеттері: табысқа жетелейтін белгілер
Лидердің қасиеттері туа біткен талант емес, көбіне жылдар бойы жинақталған дағды. Дэниел Голманның зерттеуі бойынша, эмоционалды интеллект жоғары басшылар мен орташа деңгейдегі мамандардың арасындағы айырмашылықтың айтарлықтай бөлігі техникалық білімге емес, дәл осы қасиетке байланысты. Мұның себебі қарапайым: адамдар алдымен сенімге, содан кейін ғана компетенцияға қарайды.
- Эмоционалды интеллект, яғни өз эмоциясы мен басқалардың эмоциясын түсіну қабілеті
- Стратегиялық ойлау, ұзақ мерзімді нәтижеге бағдарлану
- Ашық коммуникация, айтқанды нақты әрі уәжді жеткізу дағдысы
- Дербестік пен жауапкершілік, қателікті мойындай білу
«Табысты лидер болу» дегеніміз күнделікті шешім қабылдау сапасының жиынтығы. Кез келген қасиет жалғыз өзі жеткіліксіз, олар бір-бірін толықтырғанда ғана нәтиже береді.
Эмоционалды интеллект пен коммуникация шеберлігі
Команда мүшесімен сөйлескенде лидердің басты міндеті, тыңдау. Кез келген нұсқау түсінікті болғанда ғана орындалады, ал түсінікті болу үшін алдымен адамның жағдайын ескеру керек. Тәжірибелі басшылар кері байланыс беруден бұрын сұрақ қоя біледі: «Сен қалай ойлайсың, бұл жерде не бөгет болды?» Осылай сенім қалыптасады, ал сенім болмаса, ешбір нұсқау жұмыс істемейді.
Стратегиялық ойлау және шешім қабылдау
Күрделі жағдайда лидер асығыс шешім қабылдамайды. Ол алдымен мәселенің түпкі себебін анықтайды, содан кейін бірнеше сценарийді салыстырады. Мысалы, кірісі төмендеген жобаны жабу керек пе, әлде қайта құру керек пе деген сұраққа жауап беру үшін деректерге, командамен ашық талқылауға және ұзақ мерзімді салдарға назар аудару қажет. Дәл осы дағды көшбасшылық дағдыларының ішіндегі ең қиыны деп есептеледі, өйткені ол уәжге емес, фактіге негізделеді.
Тиімді ұжым құрудың бес қағидасы
Ұжымды басқару жеке қасиеттерден гөрі жүйеге көбірек тәуелді. Күшті лидер де, тиісті құрылым болмаса, топты ұзақ уақыт ынтымақтастыруда сақтай алмайды. Тәжірибе көрсеткендей, тұрақты нәтиже беретін ұжымдардың бес белгісі бар.
- Ортақ мақсат, барлық қатысушы оны нақты айта алады
- Рөлдер мен жауапкершіліктің анықтығы
- Тұрақты әрі құрылымдалған кері байланыс
- Қателікке толерантты, бірақ нәтижеге қатаң мәдениет
- Жеке жетістікті командалық жетістікпен байланыстыру
Бұл қағидалардың әрқайсысы жеке жұмыс істемейді, олар кешенде әсер береді. Төмендегі кесте дәстүрлі және заманауи басқару тәсілдерінің айырмашылығын көрсетеді.
| Қағида | Дәстүрлі тәсіл | Заманауи тәсіл |
|---|---|---|
| Кері байланыс | Жылына бір рет бағалау | Апта сайынғы қысқа сессия |
| Мақсат қою | Жоғарыдан бекітілген жоспар | Командамен бірге әзірленген OKR |
| Мотивация | Тек қаржылай сый | Дамуға мүмкіндік және тану |
Ұжымдық мәдениет пен ортақ құндылықтар
Құндылық деген қағазда жазылған сөз емес, күнделікті шешімде көрінетін принцип. Егер компанияда «адалдық» деген құндылық болса, ал басшы қатесін жасырса, бұл құндылық жойылады. Ұжымдық мәдениет нақ осылай, жоғарыдан төменге қарай, іс-әрекет арқылы қалыптасады. Жастар үшін бұл әсіресе маңызды, өйткені олар жиі шетелдік компаниялардың ашық мәдениетіне үйреніп, отандық ортаға оралғанда сол стандартты сақтауға тырысады.
Кері байланыс беру әдістері
Тиімді кері байланыстың формуласы қарапайым: нақты факт, оның әсері, содан кейін ұсыныс. «Сен жаман жұмыс істедің» деген сын ешкімге көмектеспейді, ал «Есеп кешіктірілді, бұл клиентпен қарым-қатынасқа әсер етті, келесіде мерзімді бір күн бұрын белгілейік» деген нақты әрі шешім бағытталған. Мадақтауды да сол қағида бойынша беру керек, нақты нәтижені атап көрсету арқылы.
Тындырымды тұлғаның жеті әдеті
Стивен Кавиден бастап заманауи өнімділік зерттеушілеріне дейін көп адам бір қорытындыға келеді: табыс күн сайынғы кішкентай әдеттердің жиынтығы. Дарабоз болу үшін тым үлкен қадам жасау қажет емес, керісінше, кез келген жетістік ұзақ мерзімді тұрақты әрекеттен туады.
- Күнін кешкі емес, таңертеңгі жоспарлау
- Ең қиын тапсырманы бірінші орындау
- Күн сайын жаңа білім немен толықтырылды деп өзіне сұрақ қою
- Демалысты кестеге енгізу, оны кездейсоқ уақыт емес деп қарау
Бұл әдеттердің тұлғалық даму әдеттеріне қатысы бекер емес, өйткені олар өнімділікті ғана емес, ішкі тепе-теңдікті де қалыптастырады.
Күнделікті тәртіп пен уақытты жоспарлау
Уақытты басқару дегеніміз көбірек жұмыс істеу емес, дұрыс нәрсеге көбірек уақыт бөлу. Тәжірибелі маман күнін блоктарға бөледі: терең зейін керек тапсырмаларға таңғы сағаттар, кездесулерге түстен кейінгі уақыт. Бұл қарапайым тәртіп стресті азайтады және нәтижені болжамды етеді.
Табысты адамдардың ортақ белгілері
Түрлі саладағы табысты адамдарды салыстырғанда бір ортақ желі байқалады: олар сәтсіздікті түпкілікті нәтиже деп емес, кезектегі кезең деп қабылдайды. Сонымен қатар олар үнемі сұрақ қойып, кеңес іздейді, білгіштік көрсетуден гөрі үйренуге ашық болуды таңдайды. Дәл осы қасиет оларды өнімділік жағынан да, қарым-қатынас жағынан да ерекшелейді.
Питер Друкердің басшылыққа арналған кеңестері
«Менеджмент дұрыс істерді істеу емес, дұрыс нәрсені дұрыс істеу» деген Питер Друкердің бұл сөзі әлі күнге дейін бизнес-мектептерде жиі қайталанады. Друкер менеджментті ғылым дәрежесіне көтерген адам, ал оның қағидалары технологиялық компаниядан бастап отбасылық бизнеске дейін қолданылады.
| Друкердің қағидасы | Қазіргі бизнесте қолдану мысалы |
|---|---|
| Нәтижеге бағдарлану | KPI мен OKR арқылы мақсатты өлшеу |
| Күшті жаққа сүйену | Қызметкерді әлсіздігін емес, дарынын дамытуға бағыттау |
| Уақытты есептеу | Апта сайынғы уақыт аудитін жүргізу |
Друкер айтқандай, «сен өлшей алмайтын нәрсені басқара алмайсың». Бұл бизнес-менеджмент кеңестерінің ең қарапайым, әрі ең жиі елеусіз қалатын қағидасы.
Друкердің үш негізгі менеджмент қағидасы
Бірінші, компанияның мақсаты пайда емес, клиентке құндылық беру, пайда осының нәтижесі ғана. Екінші, әр қызметкердің күшті жағын анықтап, дәл соған сай тапсырма беру керек. Үшінші, шешім қабылдау үшін толық ақпарат күтуге болмайды, өйткені толық ақпарат әрдайым кешігіп келеді. Осы үш қағида менеджмент теориясының негізін құрайды және әлі де өзектілігін жоймаған.
Заманауи бизнеске бейімдеу жолдары
Кіші компанияда Друкер қағидасын енгізу үлкен бюджет қажет етпейді. Апта сайынғы жиналыста «осы аптада қандай нәтижеге қол жеткіздік» деген қысқа шолу жасаудың өзі жеткілікті. Орта бизнесте бұл процесс OKR жүйесіне ұласады, ал стартаптарда жылдам итерация мен нәтижеге бағдарланған мәдениетке айналады. Маңыздысы, көлемі емес, тұрақтылық.
Шетелде білім алу: кәсіби дамудың жаңа мүмкіндігі
Соңғы онжылдықта мыңдаған қазақ жасы шетелдік университеттерде білім алды немесе қазір оқып жатыр. Бұл тәжірибе жай ғана диплом емес, ойлау мәдениетінің, жауапкершілік стандартының және жаңа заман талаптарына сай дағдылардың жиынтығы. Мәселе алған білімді сақтауда емес, оны отандық ортаға қалай енгізуде.
Көптеген қайтып келген түлек екі қиындықпен бетпе-бет келеді: жергілікті нарықтың инерциясы және өзгеріске қарсылық. Дегенмен, осы кедергіні жеңген адамдар жаңа стандарт орнатады, компанияны заманауи басқару әдісіне көшіреді, тіпті отбасылық бизнестің бет-бейнесін өзгертеді.
Алған білімді отанда қолдану жолдары
Шетелдік тәжірибені бірден көшіріп алу дұрыс нәтиже бермейді, оны жергілікті контекске бейімдеу керек. Мысалы, батыстық компанияда қалыптасқан ашық кері байланыс мәдениетін енгізу үшін алдымен ұжымды дайындау, кезең-кезеңмен көшу қажет. Тәжірибе алмасу форматындағы кездесулер, менторлық бағдарламалар және кішкентай пилот жобалар осы көшуді жеңілдетеді.
Тамырлы бизнестерді жаңарту мысалдары
Отбасылық сауда немесе өндіріс бизнесіне қайтып оралған жас маман көбіне цифрлық есеп жүйесін, клиентпен жұмыстың жаңа стандартын немесе командалық басқару моделін алып келеді. Бастапқыда бұл өзгеріс қарсылыққа тап болады, өйткені ағаларының буыны басқаша жұмыс істеп үйренген. Бірақ нәтиже көрінген сайын, ескі және жаңа тәжірибе бір-бірін толықтыратын күшке айналады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Табысты лидер болу үшін қандай қасиеттер қажет?
Эмоционалды интеллект, стратегиялық ойлау және коммуникация шеберлігі негізгі үш қасиет болып саналады. Бұларсыз техникалық білім өз бетінше нәтиже бермейді.
Ұжымды қалай тиімді ұйыстыруға болады?
Ортақ құндылық қалыптастыру, ашық кері байланыс мәдениетін орнату және сенімге негізделген қарым-қатынас құру арқылы. Бұл процесс уақыт пен тұрақтылықты талап етеді.
Питер Друкердің менеджмент қағидалары бүгінде өзекті ме?
Иә, оның нәтижеге бағытталған басқару принциптері қазіргі бизнес ортасында да кеңінен қолданылады, тек нақты нарық жағдайына бейімделуі керек.
Тындырымды тұлғаның күнделікті әдеттері қандай?
Уақытты жоспарлау, үздіксіз білім алу және мақсатқа бағытталған әрекет негізгі әдеттер. Бұл әдеттер бірден емес, кезең-кезеңмен қалыптасады.
Шетелде алған білімді Қазақстанда қалай қолдануға болады?
Халықаралық тәжірибені жергілікті бизнес-модельдерге бейімдеу және жаңа басқару әдістерін кезең-кезеңмен енгізу арқылы. Ең маңыздысы, жергілікті контекске сезімталдық сақтау.